Cao cấp công nghệ mỹ thuật sư

Cao cấp kỹ nghệ sư chấn hưng nông thôn

Người truyền thừa kỹ nghệ tử sa thuộc di sản phi vật thể

Truyền nhân đời thứ năm của “Hải Sơn Hồ Quán” (《海山壶馆》)

Đệ tử được Cố Cảnh Châu (顾景舟) chỉ dạy

Cao cấp nghệ thuật sư đặc biệt mời của Bảo tàng Gốm sứ Trung Quốc

Phan Tiểu Cường sinh năm 1976 tại Đào đô Nghi Hưng, là truyền nhân đích hệ đời thứ năm của thế gia tử sa họ Phan. Ông nội ông là Phan Cảnh Thừa (潘景承), từng theo học danh gia tử sa cuối Thanh đầu Dân Quốc Phùng Quế Lâm (冯桂林), đồng thời kết giao vong niên với các bậc thuộc “Dân Quốc tử sa thất lão” như Bùi Thạch Dân (裴石民), Ngô Vân Căn (吴云根), Chu Khả Tâm (朱可心). Đường hiệu gia tộc “Hải Sơn Hồ Quán” (海山壶馆) được dựng từ niên hiệu Đạo Quang nhà Thanh, tàng chứa thủ cảo chân tích của các cự匠 tử sa Minh – Thanh như Thời Đại Bân (时大彬), Trần Minh Viễn (陈鸣远), Thiệu Đại Hanh (邵大亨) cùng tiêu bản danh nê qua các đời, được ca ngợi là “Đệ nhất đường tàng trân tử sa Giang Nam”.

Từ năm 10 tuổi, Phan Tiểu Cường đã theo ông nội Phan Cảnh Thừa học làm ấm, từ luyện nê, biện khoáng cho đến mô cổ chế khí, đồng thời được truyền dạy bộ “Hải Sơn chế hồ bát thức” (《海山制壶八式》) của gia tộc họ Phan. Phan Cảnh Thừa kế thừa mạch văn nhân hồ cuối Thanh, thường lấy chân tích của Thời Đại Bân và Thiệu Đại Hanh trong quán làm giáo bản, giúp ông “ngay nơi đầu ngón tay đã lĩnh hội được khí vận của cổ nhân”. Năm 15 tuổi, ông phỏng chế “Thúc Trúc hồ” (《束竹壶》) của Trần Minh Viễn, cành trúc lá trúc sống động như thật, đủ sức làm giả loạn chân; ông nội vui mừng khắc tặng ấn “Tiểu Cường chế đào” (小强制陶), và ấn này được dùng đến tận ngày nay.

Mùa thu năm 1994, khi thái đẩu tử sa Cố Cảnh Châu tới thôn Dương Chử khảo sát để chuẩn bị xây dựng nghệ thuật quán cá nhân, chính quyền địa phương đặc biệt cử Phan Tiểu Cường tháp tùng toàn bộ hành trình. Trong những ngày ấy, Cố lão lưu lại tại Hải Sơn Hồ Quán, ngày nào cũng dậy từ rất sớm, cùng Phan Tiểu Cường biện nê, chế hồ, thiêu diêu. Tuy tuổi còn trẻ, nhưng thiên tư của Phan Tiểu Cường rất cao, đặc biệt sở trường chế tác trúc khí. Khi Cố lão nhìn thấy những tác phẩm phỏng khí Minh Viễn đề tài trúc do ông làm, thấy đủ cả hình, thần, khí, vận, vô cùng vui mừng, không chỉ khen ông có thiên phú hơn người ở mảng trúc khí, mà còn quyết định đích thân truyền dạy kỹ nghệ chế ấm cho ông.

Cũng trong năm đó, ông cùng Giáo sư Dụ Kế Cao (喻继高) của Học viện Nghệ thuật Nam Kinh mở ra một giai đoạn hợp tác kéo dài mười năm về thư họa và khắc gốm. Những tác phẩm đầu tiên hai người cùng sáng tạo như “Hà Đường Thanh Thú hồ” (《荷塘清趣壶》), “Hoa Điểu Tình Thú” (《花鸟情趣》) v.v. đã đưa công bút hoa điểu của họ Dụ vào thân ấm, mở ra mô thức mới hợp nhất thi – thư – họa – hồ thành một thể, hiện được tàng tại Trung Quốc Mỹ thuật quán. Cũng trong năm đó, qua sự giới thiệu của Dụ Kế Cao, Phan Tiểu Cường lần lượt hợp tác với các họa gia quốc họa đương đại như Trương Phong (张峰), Tống Hiến Đào (宋献涛), Tiền Tân (钱新)…

Mùa đông năm 1995, khi lâm bệnh, Cố Cảnh Châu vẫn kiên trì sửa bản vẽ thiết kế “Cảnh Chu Thạch Biều” (《景舟石瓢》) cho Phan Tiểu Cường, đồng thời đề tặng tám chữ: “Tiểu Cường chế khí, khí vận tại cốt” (小强制器，气韵在骨). Tác phẩm này về sau trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu cho truyền thừa của Cố phái. Phan Tiểu Cường từng hồi忆: “Trước lúc lâm chung, Cố lão dặn tôi bốn chữ ‘thủ chính xuất kỳ’ (守正出奇), bốn chữ ấy là châm ngôn cả đời tôi.”

Năm 2005, sau ba năm không ngừng tìm tòi và chuyên tâm nghiên cứu, Phan Tiểu Cường đã thành công phục nguyên bí kỹ điều sa của Thiên Thanh nê (天青泥调砂秘技) thời Thanh, vốn đã thất truyền từ lâu. Sự tái hiện mang tính đột phá này của kỹ nghệ nung nê cổ pháp đã gây chấn động lớn trong giới tử sa. Sự ra đời của loạt tác phẩm “Hải Sơn hệ liệt” (《海山系列》) có thể xem là một cột mốc quan trọng trong lịch sử nghệ thuật tử sa. Điều đặc biệt đáng kinh ngạc là hiệu quả phát sắc của thành phẩm cuối cùng đã tái hiện gần như hoàn mỹ những bảo vật tử sa mà tổ tiên nhà họ Phan là Phan Sĩ Thành (潘仕成) từng cất giữ trong Hải Sơn Tiên Quán (海山仙馆) thời Thanh: chất cảm ôn nhuận như ngọc, ánh sáng hàm súc nội liễm, như thể xuyên vượt thời không mà trở về, để hậu thế lại một lần nữa cảm nhận được韵 vị tuyệt妙 của Thiên Thanh nê đời Minh – “vũ quá thiên thanh vân phá xứ” (雨过天青云破处).

Năm 2010, ông hợp tác với họa gia Trương Phong (张峰) sáng tác loạt “Kim Thạch Vĩnh Niên” (《金石永年》), đưa ngôn ngữ kim thạch triện khắc vào nghệ thuật chế hồ truyền thống; trong đó loạt tác phẩm “Vận” (《韵》系列) được Hồng Kông Nghệ thuật quán sưu tàng vĩnh viễn.

Năm 2011, ông cùng Ninh Cần Chinh (宁勤征) và mười vị đại sư cấp quốc gia khác được đồng thời mời làm cao cấp nghệ thuật sư của Bảo tàng Gốm sứ Trung Quốc, chủ trì hạng mục “Đối thoại và truyền thừa di sản phi vật thể gốm sứ”, lấy tử sa làm vật dẫn để cùng sáng tác mười tác phẩm và đều được bảo tàng thu tàng.

Năm 2019, Dụ Kế Cao và Phan Tiểu Cường lại một lần nữa hợp tác, sáng tác bức phù điêu tử sa cỡ lớn “Giang Nam Xuân Hiểu” (《江南春晓》) cho Sân bay Lộc Khẩu Nam Kinh, trở thành tác phẩm nghệ thuật sắp đặt tử sa đầu tiên bước vào một đầu mối giao thông cấp quốc gia.

Năm 2021, ông lên kế hoạch cho “Triển lãm lưu động Con đường Tơ lụa tử sa”, trong đó tác phẩm “Tơ Lụa Đề Lương” (《丝路提梁》) dung hợp hình tượng Phi Thiên Đôn Hoàng với hoa văn cổ, khi trưng bày tại bảo tàng Louvre đã được Bộ trưởng Văn hóa Pháp ca ngợi là: “Bản giao hưởng phương Đông trong đất”. Chương trình “Nhân vật” của CCTV gọi ông là “sứ giả văn hóa giúp thế giới hiểu được tinh thần匠心 Trung Quốc”.