- Nghệ nhân chế tác: Cao Kiến Phương (高建芳)
- Tác giả nguyên tác: Đại sư Tưởng Dung (蒋蓉) – một trong Tử Sa Thất Lão
- Tên tác phẩm: Nguyệt Sắc Oa Liên (月色蛙莲壶), còn gọi là Hà Đường Nguyệt Sắc (荷塘月色茶壶)
- Niên đại nguyên tác: Năm 1989
- Chất đất: Phối hợp Đoạn Nê (段泥), Lục Nê (绿泥) và Chu Nê (朱泥)
- Kỹ pháp: Tạo hình phỏng sinh, phối đất nhiều màu, điêu khắc lập thể, chế tác hạt sen chuyển động
- Đề tài: Hồ sen đêm trăng, hoa sen, đài sen và ếch xanh
Nguyệt Sắc Oa Liên (月色蛙莲壶), còn có tên gọi Hà Đường Nguyệt Sắc (荷塘月色茶壶), là tác phẩm tử sa hoa khí do nghệ nhân Cao Kiến Phương (高建芳) chế tác, dựa trên nguyên tác sáng tạo năm 1989 của đại sư Tưởng Dung (蒋蓉) – một trong Tử Sa Thất Lão, bảy nghệ nhân tiêu biểu của nghệ thuật tử sa Nghi Hưng.
Tác phẩm tái hiện khung cảnh hồ sen trong đêm trăng mùa hạ, nơi những cánh sen nhẹ nhàng bung nở dưới ánh trăng, đài sen vươn lên giữa mặt nước và chú ếch xanh cất tiếng gọi trong không gian tĩnh lặng. Toàn bộ cảnh sắc thiên nhiên được thu nhỏ trong một chiếc ấm tử sa, kết hợp giữa vẻ đẹp thanh nhã, sự sinh động và kỹ thuật tạo hình phỏng sinh tinh xảo.
Nguồn cảm hứng của tác phẩm bắt nguồn từ những hồ sen quen thuộc tại vùng sông nước Giang Nam, Nghi Hưng. Tưởng Dung sinh trưởng tại vùng nông thôn Nghi Hưng, từ nhỏ đã quen với cảnh sắc ao hồ trong những đêm hè, khi ánh trăng trải xuống mặt nước và tiếng ếch vang lên giữa những đài sen.
Trong quá trình sáng tác, bà luôn đề cao nguyên tắc “học hỏi từ tự nhiên”, thường xuyên trực tiếp quan sát hoa sen, đài sen, cuống sen, ếch và các loài sinh vật trong ao hồ. Thay vì sao chép máy móc hình dáng bên ngoài, bà chú trọng nắm bắt thần thái, đặc điểm sinh trưởng và sức sống của từng đối tượng, từ đó chuyển hóa thành ngôn ngữ tạo hình tử sa.
Quan niệm sáng tác của Tưởng Dung là nghệ thuật phỏng sinh phải bắt đầu từ việc quan sát thực vật, sinh vật thật, tìm ra linh hồn của tự nhiên chứ không đơn thuần mô phỏng hình thức. Chính vẻ đẹp dịu nhẹ, mờ ảo của ánh trăng trên hồ sen đã tạo nên tên gọi “Nguyệt Sắc” cho tác phẩm.
Thân ấm lấy hình tượng một bông sen đang nở làm chủ thể, sử dụng Đoạn Nê có sắc vàng kem thanh nhã, gợi cảm giác những cánh sen được bao phủ bởi ánh trăng dịu nhẹ. Từng cánh hoa được tạo hình mềm mại, xếp lớp tự nhiên, với những đường gân mảnh bằng Chu Nê chạy dọc theo bề mặt. Sự kết hợp giữa sắc vàng nhạt của Đoạn Nê và những đường nét Chu Nê giúp cánh sen có chiều sâu, thể hiện rõ cấu trúc và vẻ mềm mại của hoa.
Nắp ấm được tạo hình thành đài sen, một trong những chi tiết thể hiện kỹ thuật chế tác đặc sắc nhất của tác phẩm. Bên trong đài sen có những hạt sen có thể chuyển động; khi nhẹ nhàng lắc ấm, các hạt sen sẽ lăn bên trong đài. Đây là kỹ thuật có độ khó cao, đòi hỏi người nghệ nhân phải tính toán chính xác cấu trúc, khoảng trống và quá trình nung để các hạt sen có thể chuyển động mà vẫn giữ được hình dáng tự nhiên của đài sen.
Núm nắp là hình tượng một chú ếch xanh nằm trên đỉnh đài sen, ngẩng đầu như đang cất tiếng kêu. Các chi tiết như cơ bắp, màng nhĩ và chân ếch đều được điêu khắc theo hình thái tự nhiên, tạo nên thần thái sống động. Chú ếch chính là điểm nhấn quan trọng nhất, mang lại sức sống và sự linh hoạt cho toàn bộ tác phẩm.
Vòi ấm được tạo hình theo dáng đốt ngó sen uốn cong, mô phỏng những mấu đốt và kết cấu tự nhiên của thân ngó sen. Đường vòi mềm mại nhưng vẫn giữ được sự chắc khỏe, hài hòa với hình dáng bông sen của thân ấm.
Quai ấm được tạo thành từ những cuống lá sen và thân hoa đan xen, xoắn nhẹ vào nhau, tạo cảm giác tự nhiên như những thân sen đang vươn lên từ mặt nước. Các đường cong được xử lý linh hoạt, vừa mang vẻ mộc mạc, khỏe khoắn, vừa tạo sự cân đối với tổng thể khí hình.
Một trong những điểm nổi bật của Nguyệt Sắc Oa Liên là kỹ thuật phối hợp nhiều loại đất tử sa có màu sắc khác nhau. Đoạn Nê tạo nên sắc vàng kem của hoa sen, Lục Nê thể hiện màu xanh của chú ếch và các chi tiết thực vật, trong khi Chu Nê được sử dụng để nhấn những đường gân cánh hoa. Các loại đất được kết hợp và nung trong cùng một tác phẩm, tạo nên màu sắc phong phú nhưng vẫn hài hòa, không rực rỡ quá mức.
Kỹ thuật phối đất nhiều màu đòi hỏi sự am hiểu đặc tính co ngót và nhiệt độ nung của từng loại đất, bởi những bộ phận có chất đất khác nhau phải kết hợp ổn định trong suốt quá trình nung. Bên cạnh đó, việc chế tác những chi tiết phỏng sinh nhỏ như chân ếch, cuống sen, gân hoa và đặc biệt là hạt sen chuyển động càng làm tăng độ khó của tác phẩm.
Về ý nghĩa văn hóa, hoa sen tượng trưng cho phẩm chất “xuất ư nê nhi bất nhiễm” (出淤泥而不染) – mọc lên từ bùn nhưng không nhiễm bẩn, biểu trưng cho sự thanh cao, liêm khiết và hòa bình.
Hình tượng ếch xanh cũng mang nhiều ý nghĩa cát tường trong văn hóa dân gian Trung Hoa. Chữ “蛙” (oa – ếch) đồng âm với “娃” (oa – trẻ nhỏ), gợi liên tưởng đến sự sinh sôi, con cháu đông vui và phúc khí dồi dào. Hình ảnh ếch cất tiếng kêu còn được liên hệ với lời chúc “oa oa lai tài” (呱呱来财), mang hàm ý tài lộc và thịnh vượng.
Sự kết hợp giữa hoa sen và ếch xanh gửi gắm mong ước về một gia đình hưng thịnh, con cháu đông vui, cuộc sống bình an và hòa thuận. Đồng thời, cảnh hồ sen dưới ánh trăng còn gợi nên một không gian thanh tĩnh, gần gũi với thiên nhiên, phù hợp với tinh thần thưởng trà truyền thống.
Nguyệt Sắc Oa Liên là tác phẩm tiêu biểu cho vẻ đẹp của tử sa hoa khí phỏng sinh, nơi hình dáng tự nhiên, màu sắc đất và kỹ thuật điêu khắc được kết hợp thành một chỉnh thể nghệ thuật. Điểm đặc biệt của tác phẩm không chỉ nằm ở hình tượng chú ếch xanh sinh động hay những cánh sen mềm mại, mà còn ở kỹ thuật chế tác đài sen với các hạt sen có thể chuyển động.
Được nghệ nhân Cao Kiến Phương tái hiện từ nguyên tác kinh điển của đại sư Tưởng Dung, chiếc ấm mang vẻ đẹp thanh nhã, giàu sức sống và đậm ý nghĩa văn hóa. Đây là tác phẩm phù hợp để thưởng trà, trưng bày và sưu tầm, đặc biệt dành cho những người yêu thích nghệ thuật tử sa phỏng sinh và các sáng tác lấy cảm hứng từ thiên nhiên.
