Đàm Nghiêu Khôn (谈尧坤)

Danh sư khắc gốm tử sa

Đàm Nghiêu Khôn (谈尧坤, 1920–1991), người Nghi Hưng, Giang Tô, là nghệ nhân khắc gốm tử sa cận – hiện đại. Ông theo học Trần Thiếu Đình (陈少亭), làm việc lâu năm tại Xưởng gốm Thiết Họa Hiên (铁画轩陶器厂), thường dùng các nghệ danh như Nhất Trần (一尘), Nham Sinh (岩生), Tỉnh Tam (省三) để sáng tác. Ông giỏi trang trí đề tài sơn thủy, hoa cỏ và khắc chữ khải thư, lệ thư trên tử sa.

Năm 15 tuổi ông học nghề, mở đầu sự nghiệp khắc gốm. Từ thập niên 1930, ông dùng song song nhiều nghệ danh để sáng tác trên các khí vật như ấm, bình, chậu, vò. Năm 1948, ông thực hiện phần khắc gốm trang trí cho chiếc Thạch Biều hồ (石瓢壶) do Cố Cảnh Châu (顾景舟) chế tác, Ngô Hồ Phàm (吴湖帆) viết minh văn. Sau khi gia nhập hợp tác xã năm 1954, ông bước vào thời kỳ sáng tác sung mãn, thực hiện khắc gốm trang trí cho tác phẩm của các danh gia như Chu Khả Tâm (朱可心), Cố Cảnh Châu (顾景舟), đồng thời tiếp tục thu nhận và truyền nghề cho học trò đến tận năm 1979. Thập niên 1960, các tác phẩm khắc “Trường Chinh thi” (长征诗) bằng khải thư và “Tâm Kinh” (心经) bằng lệ thư gây tiếng vang lớn. Sau khi nghỉ hưu vào thập niên 1970, ông sống tại Tiềm Lạc, Nghi Hưng (宜兴潜洛). Các khí vật truyền đời tiêu biểu gồm: Thạch Biều hồ (石瓢壶), Mạo đồng (帽筒), Bát phương hồ (八方壶)…

Từ cuối thập niên 1930, Đàm Nghiêu Khôn lại dùng thêm các nghệ danh Nham Sinh (岩生), Tỉnh Tam (省三), cùng dùng song song với Nhất Trần (一尘), để trang trí trên các sản phẩm như ấm, bình, chậu, vò. Ông chịu động não, giỏi bố cục, kỹ nghệ ngày càng thuần thục. Sau thập niên 1940, việc vận dụng đao pháp của ông đã rất tự do; trang trí hoa cỏ mang phong cách Trần Thiếu Đình, trang trí sơn thủy linh động thanh tú. Ông luôn được Xưởng gốm Thiết Họa Hiên (铁画轩陶器厂) thuê làm kỹ sư khắc gốm. Các tác phẩm khắc gốm chủ yếu là đồ trang trí trung – cao cấp và đồ dùng thường nhật. Các khoản ký tên gồm có: Nhất Trần (一尘), Nham Sinh (岩生), Tỉnh Tam (省三), Nghiên Thâm (研深), Hòa Thái (和泰); cũng có khi đề khoản Thiết Họa Hiên chế (铁画轩制), Liên Sinh khoản (莲生款).

Đến năm 1948, theo ủy thác của Đới Tương Minh (戴相明), chủ Thiết Họa Hiên, Đàm Nghiêu Khôn thực hiện khắc gốm trang trí cho chiếc Thạch Biều hồ do Cố Cảnh Châu chế tác, Ngô Hồ Phàm viết, và có minh văn của Ngô Hồ Phàm, Đường Vân (唐云), Giang Hàn Đình (江寒汀). Đàm Nghiêu Khôn vận dụng kỹ nghệ đao pháp thuần thục, khiến bức khắc thanh tú, đẹp đẽ, câu chữ khắc đậm ý vị thư quyển, đạt tới cảnh giới ý cảnh và thần vận, xuất thần nhập hóa; làm cho sự hợp tác giữa văn nhân nhã sĩ và nghệ nhân chế ấm thêm phần rực rỡ, thể hiện đầy đủ phẩm vị của nghệ thuật khắc gốm trang trí và sức hấp dẫn nghệ thuật của sự hợp tác giữa văn nhân với nghệ nhân.

Sau năm 1954, Đàm Nghiêu Khôn vào hợp tác xã và tiếp tục làm khắc gốm trang trí. Ông thực hiện khắc trang trí cho tác phẩm của Chu Khả Tâm, Cố Cảnh Châu… và bước vào thời kỳ sáng tác sung mãn. Đao pháp thuần thục, bố cục hợp lý, thanh nhã khoáng đạt, làm một mạch mà thành. Ông dùng các bút danh mới như Phú Tân (赋新), Tử Mân (子旻); các tác phẩm khắc của ông rất được thị trường ưa chuộng. Trong thời gian này, ông thu nhận và truyền dạy học trò, tận tình chỉ bảo, hết lòng vì việc đào tạo lớp nghệ nhân khắc gốm tử sa kế tiếp. Thập niên 1960, ông từng gây chấn động với các tác phẩm