Danh xưng: “Danh gia tử sa thời Dân Quốc”, nghệ nhân tử sa trứ danh

Phùng Quế Lâm (1902–1946), tự Dân Sinh (民生), người Nghi Hưng, là danh gia ấm tử sa cận đại, được tôn xưng là “nhất đại anh tài”. Ông là một trong lứa nghệ徒 đầu tiên của “Lợi Vĩnh Đào Công Truyền Tập Sở” (利永陶工传习所) thuộc Xưởng Đồ gốm Tỉnh lập Giang Tô (江苏省立陶器厂), theo học các danh sư Phạm Đại Sinh (范大生), Trình Thọ Trân (程寿珍)…

Ông đặc biệt sở trường đề tài tùng–trúc–mai và các loại khí vật mô phỏng tự nhiên (tượng hình, hoa quả, cây cối…). Tác phẩm của ông khi thì tròn, khi thì vuông, có cái dài, cái ngắn, cao, thấp, quy củ hoặc phá cách; nhưng dù hình thức thế nào cũng đều tinh tế tỉ mỉ, khí vị trầm lắng, trang nghiêm. Người xem thường có cảm giác “muôn hình vạn trạng tuôn ra dưới tay, khéo như búa thần cũng khó bì” (千奇万状信手出，鬼斧神工难类同).

Suốt đời sáng tác, Phùng Quế Lâm chế tác vô số tác phẩm hoa khí tử sa thượng phẩm; chỉ riêng số dáng mới đã hơn hai trăm loại. Ông nổi tiếng với thủ pháp mới mẻ, phong cách độc đáo, ý tưởng kỳ diệu, là một trong những danh匠 hiếm có trong lịch sử ấm tử sa.

Đánh giá lịch sử

• Ông chủ hiệu gốm Ngô Đức Thịnh (吴德盛主) – Ngô Hán Văn (吴汉文) khen kiểu thức ấm của ông tinh diệu, nhiều lần nửa đêm trông thấy ông làm ấm, thân hình chuẩn xác, đường tuyên cứng cáp, “vận bùn” (khí vận của khoáng tử sa) thuần hậu, gọi ông là một “chân tượng tài” – bậc thợ giỏi thực sự.

• Đại gia khắc họa tử sa Nhâm Cám Đình (任淦庭) cảm thán rằng tùng–mai dưới tay ông đều “sống động như thật”, đặc biệt là các tác phẩm đề tài trúc: gân cốt thanh nhã, thấm đượm phong vị văn nhã Giang Nam, khen ông đạt tới cảnh giới “thần và khí hợp nhất” (神与器合).

• Chủ hiệu trà Vương Dụ Thái (汪裕泰东主汪氏) mời Phùng Quế Lâm tới Tây Hồ chế ấm. Khi thấy các tác phẩm như “Mai Trang” (梅桩), ông thốt lên kinh ngạc, coi là “thiên công”, khen là “gửi khéo ý vào trong tự nhiên” (寓巧思于天然), khiến danh tiếng ấm mang hiệu “Vương ký” (汪记) vang xa.

• Đại gia hoa khí Chu Khả Tâm (朱可心), vốn rất thận trọng trong lời khen, khi nhìn thấy bộ “Mai Trang” tổ hợp (梅桩套组) của ông thì cầm trên tay ngắm không rời, đặc biệt mượn về xem kỹ, tán dương đường nét “già dặn, kỳ lạ, cứng cỏi; ý viết phóng khoáng mà thần thái truyền thần”.

• Thầy ông là Phạm Đại Sinh (范大生) khi thấy tác phẩm tập luyện “Hạt Đào” (《合桃》) thời kỳ đầu đã dự đoán ông sẽ “xanh vượt màu chàm” (青出于蓝), về sau quả nhiên đúng như vậy.

• Danh sĩ Thượng Hải Đường Quán Ngọc (唐冠玉) cùng nhiều nhà sưu tàng khác trân quý ấm của ông, bình rằng: “Muôn kiểu kỳ lạ tuôn ra dưới tay, khéo như búa thần khó có ai sánh được” (干奇万状信手出，鬼斧神工难类同). Cả đời Phùng Quế Lâm sáng tác hơn hai trăm kiểu dáng, tác phẩm truyền thế, đức nghề đủ làm khuôn mẫu cho hậu thế.